De “Rampen” – West

Zeilweg met Villa Daisy (tweede van L)

Na de  postkaartenwandeling op de Zeedijk loeren we nu eens in de “rampen” om een idee te vormen hoe het daar vroeger was (=de straten tussen de Zeedijk en de Nieuwpoort/Duinkerkelaan). Ook daar zijn zeer veel van de vroegere oude cottages vervangen door nieuwbouwappartementen (met schuin zicht op zee). Toch nog enkele restanten?

1. De kern van de privéverkaveling

Om de filosofie van de verkaveling, uitgedacht door Albert Dumont, te begrijpen moeten we vertrekken van het oorspronkelijk duinreliëf. Op bovenstaande schets met hoogtelijnen ziet u duidelijk de vorm van een paraboolduin met middenin een duinpanne (vroeger het grondwaterniveau, dus regelmatig water in het midden van de wijk!). In het verkavelingsplan werd beslist alleen de noordelijke arm te effenen en de hogere zuidelijke duinarm te laten om een soort amfitheatrisch geheel te bekomen gericht naar de zee (de 5 zuidelijke villa’s hadden zicht op zee). Om de paraboolduin niet te moeten effenen werd de Zeelaan in een ruime cirkelboog rond die paraboolduin gelegd. Vandaar nu nog onze mooie gebogen Zeelaan.

Oorspronkelijk verkavelingsplan

De 3 inkijkrampen

Oorspronkelijk waren der maar 3 “rampen” voorzien op het westelijk gedeelte van de strandpromenade (“rampe” in Fr of dialect = surface inclinée = helling; vb in Oostende/Zeebrugge zijn al die straten naar de Zeedijk fel geheld). De Strandpromenade was de flaneerstraat bij uitstek maar Albert Dumont had duidelijk 3 poort-effecten voorzien, vanaf de Zeedijk met zicht naar zijn villawijk (met de bedoeling om mensen aan te lokken om daar te wandelen). (In tegenstelling tot de Zeedijk was de rampe aan Zeelaan was voor hem niet belangrijk). Één van die inkijkpunten  vanuit de Zeedijk was ter hoogte van de “Rue Bonzel” (nu Albertpleintje) met een mooi zicht naar een parkpleintje, dat uitliep op de majestueuze 3 woonst:  Villa Marthe-Elisabeth-Maire_Agnès (later Chalet de la Bienvenu, Chalet du Chien Vert, nu Leopoldus). De tweede “ramp” was de “Rue des Oyats” (nu verkeerd vertaald naar Halmenstraat). Deze straat was voorzien voor chique villa’s en was doodlopende op het wooncomplex “Bouquet des Dunes”. Een derde aantrekkingspunt was de driehoek: Visserslaan, Hoge Duinenlaan, Bortierlaan. Dit zou een zeer open cottage zone worden met slecht 5 percelen voor majestueuze villa’s (nu 13). Dumont zelf heeft er op de ereplaats, met zicht op zee (nu hotel Iris), zijn eigen grote villa gebouwd “L’Oiseau Bleu” (inderdaad houtwerk was lichtblauw geschilderd volgens het familie-embleem).
In het ontwerp van de nieuwe zeedijk van De Panne van het gemeentebestuur (2006-2012) had men de bedoeling deze 3 wandelingangen in ere te herstellen.
De aanleg van de privéverkaveling is gestart in 1892met de aanleg van de Zeelaan (in 8 maanden aangelegd).  Deze majestueuze weg van 22 m breed, waarvan 3,5 m geplaveid werden met kasseistenen, heeft de duineigenaar Pedro Ollevier betaald door het ganse gebied van 20 ha tussen de Zeelaan en de grens met het terrein van Bortier te schenken aan zijn wegenisaannemer Arthur Bonzel uit het Franse Haubourdin  (naast Lille). Ook was inbegrepen een Zeedijk van 22 m + 5m terrassen te nivelleren evenals de “rampen”  van 16 m breedte en de Duinkerkelaan en de Nieuwpoortlaan (18m) waarvan het eerste 2 blokken ook bestraat werden.De Duinkerkelaan was lange tijd niet verbonden met de “Route de Furnes” (nu Koninklijke Baan). Zeker niet vóór 1906 (zie plan hieronder uit 1906).

Plan uit 1906

Pas op 11 januari 1906 heeft de gemeenteraad van Adinkerke, op vraag van Albert Dumont, de uitbreiding van de badplaats richting Frankrijk goedgekeurd op de gronden van de onverdeeldheid Bortier-Calmeyn. Deze uitbreiding kaderde in een reusachtige uitbreiding van De Panne tot bijna aan de grens rond de nieuwe schuilhaven ontworpen door de staat. De “Mont Blanc” blijft behouden als duin maar men zal er aaneengesloten cottages op bouwen. (verzoening tussen behoud reliëf en speculatie). Enerzijds wordt deze duin het middelpunt van de verkaveling in amfitheater vorm en anderzijds vormt de Mont Blanc een “landmark”  voor zowel voor de Zeedijk als voor de Duinkerkelaan. De hoofdstraten worden getekend als symmetrie op de bestaande verkaveling volgens de vroegere verkavelingsgrens (= loodlijn op het strand ter hoogte van de Geitenweg) . Ernest d’Arripelaan spiegelbeeld van Visserslaan en Witteberglaan spiegelbeeld van de Hoge Duinenlaan (zie principeschets hieronder).
Om het natuurlijk reliëf, de “Mont Blanc”, te vrijwaren, laat de architect de Duinkerkelaan een bocht maken rond de duin om dan aan te sluiten op de Route de Furnes, de huidige Koninklijke Baan.

Project A. Dumont. Bemerk de scheiding tussen de duinen Bortier-Ollevier ten O van de “Mont Blanc”

Een later verkavelingsplan

 
Het is voor mij onduidelijk wanneer deze verbinding van De Panne Bad met de Rue de Furnes verhard werd (doortrekking Duinkerkelaan). Er was nog geen doortrekking van de tramlijn naar Baaltje.  Wel was reeds een paardentramlijn van De Panne -maar pas vanaf Hotel Terlinck-  naar Baaltje. Ook aan de oostkant nog geen Koninklijke Baan (deze is pas volledig klaar in 1932). Op 28/8/1910 werd immers de “Société anonyme du Tramway de Saint-Idesbald” gesticht om de paardentramlijn tussen de De Panne en Baaltje te exploiteren. De exploitatievergunning werd verleend aan Albert Dumont.  Deze exploitatie werd 4 jaar later op 3-8-1914 stopgezet. Rond deze tijd (zomer van  van 1914) juist voor den oorlog werd omgebouwd naar een stoomtram tussen De Panne en  Koksijde-Bad. Zo kon men via Koksijde-Dorp op het bestaande NMVB spoor naar Oostende. Dit spoor werd gebruikt tijdens WO I voor de evacuatie van de bewoners van Nieuwpoort en later vooral voor aanvoer van bouwmaterialen naar het IJzerfront (vooral zand vaar de zandzakjes). Op onderstaande oorlogsfoto zien we veel van de tramrijstellen opeengepakt ter hoogte van de Paterskerk.

NMVB tramstellen tijdens WO I

Het NMVB stoomtramspoor werd dus blijkbaar doorgetrokken tot de Route de Furnes juist vóór WO I. Toch kan verondersteld worden dat deze “missing link” reeds vroeger verhard werd nl. tussen 1906 en 1912 (want deze staat volop aangeduid op de kaart “Plage de La Panne” van A. De Vriendt van rond 1912). Er was dus duidelijk geen verharde weg tussen de Oude Pannekalsijde naar Veurne en deze nieuwe badplaats. Hiervoor moesten de duinen aangesproken worden van de rechtsopvolgers van Emilie Bortier gehuwd met Joseph Calmeyn (zijzelf hadden 6 kinderen). Emilie had alle duinen geërfd na het overlijden van haar broer Pieter Bortier in 1879. Het waren vooral de kleinkinderen van Emilie Bortier die deze gronden proberen te gelde te maken. Zij stierf vroeg in 1891. Pas veel later wilde vooral haar kleinzoon Alfred Orban bouwgronden verkopen. Maar de vele mede-erfgenamen moesten ook mee investeren in de infrastructuurkosten van de verkaveling. Men kwam niet tot een akkoord. Ondertussen te veel erfgenamen. (details van de verkopen in het boek “In het Zand geschreven” van Hans Berquin). Het is maar in 1922 dat men enkele villagronden heeft verkocht van hetgeen men noemde de “Kleine Westhoekduinen” (alle gronden tussen de Pannekalsijde en de Ollevierduinen).  Lees>>>
De doortrekking  van de kustlijn naar Oostende gebeurde pas in 1929. Dan elektrificeerde de NMVB (Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen)  haar ganse kusttramlijn  Oostende tot De Panne (op 1 m tramspoor) op het huidig tracé zodicht mogelijk langs de “plages”. De Koninklijke Baan, de zogenaamde kustweg, is pas in 1932 over zijn ganse lengte tot De Panne bruikbaar zowel voor trams als voor auto’s, meestal als 4-vaksbaan.

Er valt dus te onthouden dat “De Panne Plage” pas aangelegd werd vanaf 1892. De enige toegangsweg was de Zeelaan. Vrij snel werd de strandpromenade volgebouwd (zie vorige 2 artikels over de Strandpromenade) . Ook de “rampen” hadden vlug succes. Het gedeelte Strandpromenade-Duinkerkelaan/Nieuwpoortlaan met de “rampen” vormden het centrum van de badplaats (niet de Zeelaan). Pas later, rond 1900, heeft Arthur Bonzel volop begonnen met ook de achterliggende duinen te verkavelen voor alleenstaande villa’s. Zelfs dan nog bleef de ganse privéverkaveling alleen maar toegankelijk via de Zeelaan tot zekerlijk 1906(na de goedkeuring van de westelijke uitbreiding door de gemeenteraad van Adinkerke). Van uitbreiding naar de oostelijke duinen van Ollevier was nog geen belangstelling. Pas na WO I werden hier volop wegen aangelegd en werd daar ook volop verkaveld (zie de Architectuurwandeling Lees>>>)
De ontsluiting van de badplaats via de Pannekalsijde is dus pas 14 á 20 jaar later gekomen dan de Zeelaan-toegang. Dit ingevolge de onenigheid in de familie Bortier-Calmeyn. Vooral de stoomtramlijn naar Koksijde-Bad in 1914 zal tot deze verbinding geleid hebben. De wegverbinding richting Baaltje heeft nog langer moeten op zich wachten. Ook hier was de tram eerst. Lees geschiedenis tram>>>.
Besluit: het centrum van De Panne Plage bestond reeds vóór 1900 en bestond hoofdzakelijk uit de 9 verkavelingsblokken tussen de Strandpromenade, de Duinkerkelaan en de Nieuwpoortlaan (incl de 9 rampen).  De Zeelaan was dan nog geen commerciële straat en diende voornamelijk als toegangsweg tot de geïsoleerde badplaats.

Er werden 2 rampen bijgecreëerd. Reeds vanaf de beginne nl in 1893 de Ankerweg met de bouw van “Villa des Ancres” (arch. Hobé) en in 1905 de “Suzanneweg” ter gelegenheid van de oprichting van de eerste houten casino met tennispleinen.

De Panne: voorlopige paviljoen vervangt het Casino

Bron: DEPANNEVERBEELDT. OPENKLIKKEN voor uitleg

2. De oude villa’s in de “Rampen”
Door het feit dat de “Rampen” reeds vlug volgebouwd werden in de eerste fase van de verkaveling (hoofdzakelijk vóór 1900) zijn bijna alle villa’s nu afgebroken en vervangen door appartement gebouwen. Dit gedeelte is het oudste deel van “De Panne Plage”.

Van het centrum nl de Zeelaan-rampe is niets meer terug te vinden (zie hieronder)Verder in de Duinkerkelaan kan men zich ook niet meer herkennen (alleen nu gevel Oasis)

Wat verder de Ankerweg (op de foto rechts is nu ook de dubbele hoek afgebroken)Duinkerkelaan-Ankerweg

Wat verder ter hoogte van de Zeilweg ook niets meer te herkennen.

Square Bonzel

Zeilweg West

Duinkerkelaan-Zeilweg

Zeilweg Oost

Zeilweg Oost

In verband met bovenstaande foto van de Zeilweg heeft Christiane Bulcke de notarisdocumenten van Villa Daisy opgestuurd, gelegen in de Zeilweg 8  (vroeger Bonzelstraat 7). (zie ook foto helemaal bovenaan).
(85 ca; gevelbreedte 5,5 m)

Huidige Zeilweg Oost

In de notaris akten staat geschreven (vertaald uit het Frans):
“.…Op 22 september 1896verschenen voor notaris Aimé de Brouwere uit Veurne – de verkoper: Athur Bonzel uit Haubourdin(Fr) – de koper: familie Vanderhecht van Sint Gilles. Zij  bouwen op deze grond Villa Daisy (jaartal ?). Op 7 juni 1933 verschijnen voor notaris Edmond Ingeveld uit Elsene – de verkoper:  de juffrouw Marguerite Vanderhecht woonachtig te  Sint Gilles – de koper: cavalerie officier Isidore Herbiet woonachtig te Stanleyville (geb. 1896) om Villa Daisy te kopen gelegen in de Bonzelstraat 7.  Verkoopprijs: 120.000 franc.  Op 22 september 1956 verschijnen voor notaris Justin-Boedts uit Eernegem – verkoper: de cavalerie officier Isidore Herbiet (1896) woonachtig te Brasschaat – koper: Leon Bulcke(1910) uit Wervik de koper om prijs 650.000 frank…”  
Uit de eerste akte, de verkoop van de grond door Arthur Bonzel (in het Nederlands):
Op 1 afstand van het straatbed, zal de koopster binnen ’t jaar van heden een villa moeten bouwen in steen en pannendak en met minstens 1 verdieping boven het gelijkvloers. Op de voorgrond van een meter breedte vermag de koopster zogenaamde bow-windows en verandahs, hetzij op kelder of anderszins te stichten, doch enkelijk maar van 2 verdiepingen, gelijkvloers, eerste verdieping, met of zonder tweede verdieping, welke alzo uitspringende aanbouwingen niet breder mogen bestaan dan de richting ener lijn op 45 graden getrokken op 20 cm afstand der zijscheidingslijnen.Deze uitspringende aanbouwingen moeten van zijvensters voorzien zijn. Op de zuid-0ost en noord-west zijden zullen de muren op ’t midden der scheidingslijnen gemaakt worden om later de overneming der helft dier muren te vergemakkelijken.Tevens zal zij de koopster, op dien grond, rondvormige in ciment gemetselde afzonderlijke putten met boogvormige bodems doen maken voor het aflos van drekstof en vuilniswater, daar het bestaan en ’t gebruik van andersgemaakte putten volstrekt verboden blijft. Werd voor de lozing der vuilniswaters ene lozingsbuis of ander lozingsmiddel in de Bonzelstraat (nu Zeilweg) aangelegd ,zal de koopster, boven de verbindingskosten tot 8 frank per lopende meter van voormelden grond, dus tot 44 frank moeten afdragen. Bij het leggen van een voetpad ten voorhoofde van zelfden grond zal de koopster tot 21 frank per lopende meter op voormelde breedte of 115,50 frank moeten betalen. Bij het vereffenen en bestraten der Bonzelstraat zal koopster tot 44 frank moeten bijdragen. Nog zal de koopster jaarlijks en wel met 1 october aanstaande voorwaarts aan de verkoper moeten betalen tot 11 frank over haar aandeel in de onderhoudskosten der steenwegen en wel tot den tijd dat de steenwegen door de gemeente Adinkerke of den Staat zouden overgenomen worden. Die betalingen jaarlijks te verrichten laatsten september aan en ter woonst in ‘t gerechtsomtrek Veurne van zullen persoon door de verkoper aan te wijzen.”

Hieruit leren we enkele zeer interessante zaken:
1. Arthur Bonzel heeft in 1896 dit terrein verkocht (klopt: het eigendom van eerste huizenblok blok ten westen van de Zeelaan was toegewezen aan Bonzel (dan nog geen Ankerweg)
2. Bonzel liet bouwvoorschriften opnemen in het Nederlands in de Franstalige akte (in 1896!). wellicht golden deze voorwaarden voor alle 9 “rampen”:
– bouwverplichting binnen 1 jaar
– 1 tot max 2 verdiepingen met pannendak
– erkers onder hoek van 45 gr en met zijvensters toegelaten
– gemene muren voor aanbouw buren
– ieder woning moet zijn eigen sterfput hebben.
3. Nog geen rioleringen. Bij latere aanleg zou meebetaald moeten worden in de   investeringen (door de verkavelaar) volgens een forfaitair bedrag per lopende meter gevel.
4. In 1896 nog geen bestrating. Bij aanleg  zou ook de eigenaar een bijdrage hierin moeten betalen + nog een belasting per jaar totdat de straat zou overgenomen worden door de gemeente Adinkerke of de staat.

De volgende verkavelingsblok was eigendom van Ollevier (afwisselend)
Daar komen in de Duinkerkelaan ook praktisch geen oudere woningen meer voor.

Schets uit het Structuurplan (richtinggevend gedeelte)

In het “Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan – 2008” werd een totaalvisie voor de zone Zeedijk – Nieuwpoortlaan – Duinkerkeklaan mee goedgekeurd met volgende kernprincipes:
– Hoogbouwzone ter hoogte van de Zeedijk (7 – 8 – 9 bouwlagen + technische verdiep))
– Scharnier – overgangszone ter hoogte van de dwarsen (bbv.. Golfstraat,, Kunstenaarslaan,, Mijnstraat,,……)) met de Zeedijk,, m.a.w. geleidelijke afbouw van het aantal bouwlagen naar de Nieuwpoortlaan – Duinkerkelaan toe..
– Midden hoogbouw (4- 5 bouwlagen + dak (max.. duplex) ter hoogte van de noordzijde Nieuwpoorlaan – Duinkerkelaan.
– 3 – 4 bouwlagen (+ dak (max.. duplex) ter hoogte van de zuidzijde Nieuwpoortlaan – Duinkerkelaan (in gesloten structuur)), 2 bouwlagen (+ dak (max.. duplex) in een open structuur (ter hoogte van de Kunstenaarslaan tot aan het Canadezenplein))
Deze reglementering voor de “midden hoogbouw” aan de noordzijde (4-5 bouwlagen) was rendabel voor de bouwpromotoren om oude panden te vervangen door nieuwe appartementsgebouwen wat dan ook gebeurd is sinds 2008 (immers ook geen beschermde Dumontwijk). De zuidzijde blijft in hoogte beperkt om lichtinval en bezonning toe te laten in deze straten.
Duinkerkelaan-Ankerweg

Tussen Zeilweg en Halmenstraat

Duinkerkelaan-Visserslaan

Hoek Halmenstraat-Duinkerkelaan

Één van de laatste voorbeelden van nieuwbouw aan de noordzijde. Voor de oorlog was dit hoekgebouw (Villa Mabel)  en aanpalend gebouw (Villa Le Levant) veel mooier.

De Panne: villa's Le Levant en Mabel lijken één statig herenhuis

Bron: DEPANNEVERBEELDT. OPENKLIKKEN VOOR UITLEG

Bovenaan waren mooie “secco’s” (geen “fresco’s” want aangebracht op droog cement).

Toestand op 22 oktober 2017

Project De Zeehoek van http://www.BBO-residenties.be. Mooier??

Zo komen we aan de vroegere open zone voor de Casino  met achterliggende tennisvelden. (1905-1911 en 1922-195x ?)

De Panne: tennis, favoriete sport voor de leden van de 'Cercle Sportif'

Bron: DEPANNE VERBEELD. OPENKLIKKEN voor uitleg

Zeedijkkant van nieuwe casino (>1922) door architect Alexis Dumont

Vanaf de Suzanneweg komen we in het  beschermde ‘Stadsgezicht Dumontwijk”

Beschermde zones (Dumontwijk = blauw) + vastgesteld bouwkundig erfgoedrelicten (rode bolletjes)

Wat verder in de Visserslaan (gedeelte ts Duinkerkelaan en Zeedijk) treffen we ook nog 2 belangrijke gerestaureerde villa’s aan:
1. Villa Les Pannicauts(=Blauwe Zeedistel)  de villa van André Dumont zoon van Albert Dumont, de uitvinder van de zeilwagens. Meer over deze geschiedenis>>>>

De eerste zeilwagen van André Dumont 1898

2. Vlak tegenover bevindt zich de mooi gerestaureerde Villa Ker Jeannic. Hier heeft de bekende amateur fotograaf  Léon Ottenheim gewoond. Dit was een kozijn van Albert Dumont. Vele mooie foto’s over de Dumontwijk zijn verschenen in het boek “Lumiéres de verre” van Martine Lani-Bayle kleindochter (2007) (foto hier rechts ).
In dit boek (bib De Panne) zijn 2 mooie tekstfragmenten:
– Villa gedurende de oorlogsjaren LEES1>>>
– Artikel over Albert Dumont (kozijn van Léon Ottenheim) en de zeilwagens van Benjamin Dumont. LEES2>>>

De Duinkerkelaan volgens een eerste kleurfoto van Léon Ottenheim. Bemerk alleen midden ids bestraat

Op de hoek van de Zeedijk staat de Villa Les Pétrels. Hopelijk worden de kleuren aangepast zoals aan de dakkapel in de Visserslaan (wit en stierenbloed). Mits goede samenwerking met “Onroerend Erfgoed” zouden de vensterluikjes terug gemaakt kunnen worden en komt deze hoek terug in zijn oude glorie zoals de Villa Doudou 2 huizen verder op de Zeedijk.


Deze 3 villa’s behoren tot de beschermde Dumontwijk.

Verder in de Duinkerkelaan komen we voorbij “versleten” gebouwen die ten ander in de herziening van het beschermingsdecreet van de Dumontwijk eruit werden gehaald. Hier mag dus afbraak en nieuwbouw.
Wat verder op het kruispunt met de geitenweg komen we een zeer merkwaadig monumentje tegen. De grafsteen van Francois Dumont

Op zaterdag 30 september 2006 werd de gerestaureerde grafsteen van François Dumont officieel ingehuldigd als gedenksteen. In zijn openingsrede dankte Pierre Nyssens in naam van de club ” Les frères Dumont” het gemeentebestuur voor de steun en Pascal Demuyserevoor het idee om in de Dumontwijk een gedenkteken te plaatsen ter nagedachtenis van François Dumont. Het gedenkteken staat aan de voet van de “Mont Blanc”, op een boogscheut van waar zich vroeger zijn woonplaats -villa Phare Ouest- bevond en schuin tegenover de werkplaats waar de gebroeders Dumont hun zeilwagens bouwden. Yves Dumont, zoon van Philippe, schetste wat de bijdrage geweest was van de Dumonts in de ontwikkeling van onze badplaats. LEES>>>Daarna werd er een hulde gebracht door schepen van cultuur Van Damme LEES>>>Voor degene die meer willen weten over het leven van deze artistieke figuur raden wij het meesterwerkje aan van Philippe Dumont “La Panne: Chronique d’un temps perdu” (in kopie in den Bib). Wij zijn aan het ijveren om dit boek te herdrukken (uitgeverij Musin bestaat helaas niet meer) Philippe Dumont, kleinzoon van François Dumont, heeft in deze villa permanent gewoond van 1919 tot 1930. (ook in de winter). Als hij aankwam was dan 5 jaar en heeft zijn lagere schoolperiode in het “Institut Pannois” onder leiding van directeur Verzeele doorlopen.In 1979 heeft hij het schitterende boek geschreven: “La Panne. Chronique d’un temps perdu”. Een kopie van dit boek (zie rechts-boven) bevindt zich in de bibliotheek en is verplichte litteratuur voor al degene die de sfeer van de jaren twintig van “le beau monde” in De Panne willen beleven.

En zo komen we aan de “Mont Blanc” waar het heerlijk is om bovenaan van het panorama over strand en Zeedijk te genieten.
Enkele mooie gebouwen aan de zuidelijke kant van de Duinkerkelaan zijn hier niet behaald. Dit zal verder gebeuren in het kader van de wandeling Dumontwijk.

POSTKAARTENALBUM DUINKERKESTRAAT KIJK>>>

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.